by Alexandros Kotsis (18/11/2025)

Radiohead

@Unipol Arena, Bologna

15/11/2025

* YouTube thumbnail photo by Federico Francesco Falco

First things first. Ελάχιστες, μετρημένες στα δάχτυλα, είναι οι μπάντες που κάποια στιγμή στην πορεία τους, εσκεμμένα ή μη, ακολούθησαν ένα μονοπάτι, κόντρα στην πεπατημένη, κόντρα στις πετυχημένες συνταγές τους, μέσω του οποίου θα έμελλε, ωστόσο, να πάνε τη μουσική ένα ή και μερικά παραπάνω βήματα πιο πέρα από εκεί που τη βρήκαν όταν πρωτοξεκίνησαν να δημιουργούν. Αναμφίβολα, μία από αυτές είναι οι Radiohead. Αρκεί να ανατρέξει κανείς στη δισκογραφία τους, πώς ξεκίνησαν, πώς εξελίχθηκαν και πού βρίσκονται σήμερα, και δεν έχει παρά να συμφωνήσει με το αναντίρρητο αυτό γεγονός. Προσωπικά, πιστεύω ότι το αποτύπωμα των Radiohead στην ιστορία της μουσικής είναι τόσο μεγάλο και, αντίστοιχα, η προσφορά τους στην εξέλιξή της τα τελευταία 30 χρόνια είναι τόση, όση εκείνη των Pink Floyd τα προηγούμενα 30.

Έχοντας δει τη μπάντα ζωντανά 3 φορές σε διάστημα 3 μηνών, πίσω στο μακρινό 2000 (αξέχαστες οι δύο βραδιές στον Λυκαβηττό) και έχοντας φτάσει κοντά στο να τους δω ξανά σε διάφορες περιπτώσεις στο πέρασμα των χρόνων μέχρι το 2018, οπότε και διέκοψαν μέχρι νεωτέρας, η απόφαση να συμμετάσχω στη διαδικασία για την αγορά εισιτηρίου για τις συναυλίες τους στη Μπολόνια ήταν επιβεβλημένη. Την αρχική απογοήτευση για την αδυναμία αποστολής sms σε ελληνικά κινητά διαδέχτηκε η ευφορία που προκάλεσε η νεότερη ανακοίνωση της επίλυσης του σχετικού προβλήματος κι έτσι, την ημέρα της προπώλησης στάθηκα αρκετά τυχερός και μόλις 20 λεπτά από την έναρξη της, είχα στα «χέρια» μου 4 εισιτήρια standing, για τη δεύτερη από τις τέσσερις βραδιές στην όμορφη πόλη της βόρειας Ιταλίας. Η τύχη μας είχε χαμογελάσει.

Παρά λίγο, ωστόσο, η τύχη, αυτό ακριβώς το χαμόγελο, να το παγώσει στα χείλη μας. Ο λόγος; Προγραμματισμένη ώρα έναρξης της συναυλίας 20:30 και στις 19:00 η ώρα 4 τύποι, οι οποίοι, όταν οι Radiohead παρέδιδαν στον κόσμο τα πρώτα τους αριστουργήματα, διήγαν το τέλος της εφηβείας τους, βρίσκονταν εγκαίρως, ή έτσι πίστευαν τουλάχιστον, στον κεντρικό σταθμό του τρένου της Μπολόνια για να αναχωρήσουν στις 19:32 για τη Unipol Arena. Ταξί και Uber ούτε για δείγμα από διώρου τουλάχιστον. Εντάξει, όμως, όλα καλά. 26 λεπτά διαδρομή, 8 ή ώρα θα φτάσουμε και όλα κομπλέ. Τι μπορεί να πάει στραβά; Αμ δε… Λίγο μετά την προγραμματισμένη αναχώρηση του τρένου, Ιταλός σταθμάρχης εισέρχεται στο βαγόνι μας και μας πληροφορεί σε άπταιστα … ιταλικά ότι … – μακάρι να ‘ξερα, δεν γνωρίζω ιταλικά… Δεν έκαναν καν τον κόπο να βάλουν έναν άνθρωπο που μιλούσε αγγλικά σε ένα βαγόνι γεμάτο ξένους που είχαν έρθει στην πόλη τους να τους πληροφορήσει τι συνέβαινε. Με τα πολλά κάποιοι Ιταλοί συνεπιβάτες πληροφόρησαν όλους εμάς τους πολλούς Έλληνες και διαφόρων άλλων εθνικοτήτων επιβάτες ότι ο τύπος είπε πως το τρένο ήταν πάρα πολύ βαρύ από τον πολύ κόσμο και δεν μπορούσε να ξεκινήσει αν δεν άδειαζε! Και μετά σιγή ασυρμάτου… Και περνούσαν έτσι τα λεπτά χωρίς να γνωρίζουμε τι μέλλει γενέσθαι και χωρίς κανείς να μας ενημερώνει (σε ποιους πουλήσαμε τα τρένα μας…). Εν τέλει, μετά από 35 βασανιστικά λεπτά και πολλά εγκεφαλικά, το τρένο ξεκίνησε για να φτάσει ακριβώς με την έναρξη της συναυλίας.

Δυστυχώς, χάσαμε το αρχικό light show και τα πρώτα ένα δυο λεπτά του 2+2=5, την εισαγωγή του οποίου ακούσαμε όντας ακριβώς έξω από το γήπεδο, οπότε και αρχίσαμε να τρέχουμε για να προλάβουμε.

Μπαίνουμε μέσα και η μαγεία μας χτυπάει αμέσως κατακέφαλα και μας κόβει την ανάσα, για την ακρίβεια “we ‘re paying attention”: μια κυκλική υπερυψωμένη σκηνή στη μέση της αρένας, περίκλειστη, με οθόνες πάνω στις οποίες προβαλλόταν αυτό που συνέβαινε πάνω σε αυτή και οι οποίες ήταν ταυτόχρονα διάφανες και σου επέτρεπαν να βλέπεις από μέσα. Μετά από λίγο, οι οθόνες ανήλθαν και αιωρούνταν μέχρι το τέλος της συναυλίας σε ανισοϋψείς θέσεις, αλλά εξακολουθούσαν να δείχνουν τι συνέβαινε πάνω στη σκηνή, και πλέον μπορούσαμε απρόσκοπτα να δούμε τους 5 Radiohead επάνω σε αυτή να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό με το ξεκίνημα και να δείχνουν τις διαθέσεις τους νωρίς νωρίς! O Thom Yorke σε μεγάλα κέφια, να τραγουδάει, να παίζει κιθάρα, να παίζει πιάνο, να παίζει πλήκτρα και να χορεύει με όλο του το είναι και να ερμηνεύει με όλο του το σώμα και τις εκφράσεις του προσώπου του. Με μια λέξη: μαγικός. Ο Johhny Greenwood ίδιος κι απαράλλαχτος με 25 χρόνια πριν να παραδίδει masterclass μουσικής, πολυοργανικής performance, Colin Greenwood στο μπάσο, Ed O’Brien στην κιθάρα, Phil Selway στα τύμπανα, αψεγάδιαστοι κι αυτοί, ενώ οι οθόνες δεν προβάλλουν απλά τι συμβαίνει πάνω στη σκηνή, αλλά αποτελούν ένα live visual installation που αντανακλά εν είδει παραμορφωτικού «μιξαρίσματος» του τι κάνει ο κάθε ένας από τους μουσικούς πάνω στη σκηνή, καθιστώντας τον visual artist που επιμελείται το όλο project αναπόσπαστο μέλος της live μπάντας. Ο κόσμος παίρνει φωτιά.

Το Airbag, μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια του OK Computer για πρώτη φορά στη βραδιά, ενώ στην εισαγωγή του υπέροχου Jigsaw Falling Into Place, Thom και Johhny παίζουν ακουστική και ηλεκτρική κιθάρα δίπλα δίπλα χαρίζοντας το πρώτο φωτογραφικό highlight της βραδιάς. Ακολουθούν τα All I Need (τι build up έχει, Θεέ μου, αυτό το κομμάτι!) και Ful Stop (με τη δαιμονισμένη μπασογραμμή του και τα ακόμα πιο δαιμονικά σύνθια του) και το κάπως πιο «εσωτερικό» Nude, καθώς και το μη αναμενόμενο Reckoner, με το οποίο οι Radiohead καταδεικνύουν ότι δεν είναι μια μπάντα που αρκείται στα εύκολα live και τον Thom Yorke να λικνίζει, τραγουδώντας, με τη φωνή του αναλλοίωτη, και παίζοντας, κεφάλι και σώμα σε φορά αντίθετη το ένα με το άλλο, σε μια χαρακτηριστική “Thom Yorke” εικόνα.

Σιγά σιγά πλησιάζουμε στο 1/3, χοντρικά, της βραδιάς και είναι πια εμφανές ότι η μπάντα είναι όσο καλοδουλεμένη ήταν πάντα, σαν να μην έχει περάσει ούτε μέρα από τα προηγούμενα επτά χρόνια που είχαν να εμφανιστούν ζωντανά επί σκηνής, αφού περνάνε με περισσή ευκολία από τα προαναφερόμενα τραγούδια σε πιο κιθαριστικά, όπως το The Bends, ενώ επιδίδονται σε αυτές τις εναλλαγές καθ’ όλη τη διάρκεια του σετ, πότε επαναφέροντάς μας ξανά σε πιο αργόσυρτα, «διαλογιστικά» μονοπάτια, όπως με τα Separator και Pyramid Song και πότε χτυπώντας μας ανελέητα με κομμάτια όπως το Sit Down. Stand Up. και το Myxomatosis. Στο ενδιάμεσο, ωστόσο, μας έχουν χαρίσει μια μοναδική, δυνατή εμπειρία με τον Thom Yorke στο πιάνο, να παίζει και να τραγουδά το You And Whose Arny?, την υπόλοιπη μπάντα να χτίζει την κορύφωση του κομματιού και τον visual artist να προβάλει στις, κόκκινες πλέον, οθόνες το κεφάλι του Thom Yorke με λήψη από κάτω του «παίζοντας» και αναμιγνύοντας σε αληθινό χρόνο παραμορφωτικά την κίνηση αυτή, ταυτόχρονα στην ταχύτητα που συμβαίνει και σε slow motion, δημιουργώντας μια αλλόκοσμη, κινούμενη εικόνα που κάνει το τραγούδι ακόμα πιο «δυστοπικό», όσο Optimistic και να είναι κανείς.

Είναι, όμως, το No Surprises το κομμάτι εκείνο που θα κάνει 20.000 κόσμου να δονήσει λίιιιγο περισσότερο μέχρι εκείνη την ώρα τη Unipol Arena – και δικαίως, θα πω. Μα υπάρχει, όμως, τραγούδι των Radiohead – και μάλιστα παιγμένο ζωντανά - που μπορεί να μη σε συνεπάρει και να σε κάνει να δονείσαι ολόκληρος και την ψυχή σου να θέλει να εξέλθει του σώματος και να του δώσει εκείνη τον ρυθμό και το έναυσμα, για να χαθείς στον ρυθμό τους και τις μελωδίες τους; Αναντίρρητα, όχι. Και κάπως έτσι, με ένα απίστευτο σερί από There, There, Exit Music (For a Film) (ανατριχιαστικό όπως και τότε στον Λυκαβηττό) και το προσωπικό συναυλιακό απωθημένο του γράφοντος, Street Spirit (Fade Out), φτάνουμε στο τέλος του κυρίως σετ, που μας αφήνει άφωνους και με αισθήματα ανάμεικτα, αφού η μπάντα έχει φροντίσει να χρησιμοποιήσει μια ανεξάντλητη παλέτα ηχοχρωμάτων και συναισθηματικού αντικτύπου πάνω στον ψυχικό καμβά των παρευρισκομένων, προκαλώντας τους εναλλασσόμενες, αντιφατικές και αντικρουόμενες ψυχικές καταστάσεις/μεταπτώσεις και δημιουργώντας μια ενοποιημένη μυσταγωγική διασύνδεση ανάμεσα σε 20.005 ανθρώπους.

Στο encore, πια, δεν ξέρεις τι μπορείς να περιμένεις – και αυτό είναι το φανταστικό με τους Radiohead. Κανένα σετ δεν είναι ίδιο με το προηγούμενο, ούτε μπορείς εύκολα να συναγάγεις κάποιο μοτίβο επαναλήψεων των κομματιών που θα βρουν τον δρόμο τους στο σετ της κάθε βραδιάς. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 6 συναυλίες που έχουν δώσει σε Μαδρίτη και Μπολόνια, την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν υπάρχει κανένα ίδιο σετ, ενώ έχουν παίξει πάνω από 40 τραγούδια, εκ των οποίων μόνο τα 9 είναι ίδια κάθε βραδιά, ενώ τα υπόλοιπα 16 του κάθε σετ μπορεί να έχουν παιχτεί από 1 έως, σπανιότερα, 5 φορές. Και παρά το γεγονός, ότι σε μια σειρά 4 εμφανίσεων με τόσο διαφοροποιημένα σετ σε μια πόλη, σίγουρα θα υπάρχουν πολλά τραγούδια που θα ήθελες να ακούσεις και παίχτηκαν άλλη μέρα, νομίζω, ότι, εν τέλει, όλοι, ανεξάρτητα από το τι setlist είχαν την τύχη να απολαύσουν, φεύγουν κάθε βράδυ από τη συναυλία το ίδιο γεμάτοι, το ίδιο χαρούμενοι κι ευτυχισμένοι που βίωσαν όσα βίωσαν με την καλύτερη, μεγαλύτερη, σπουδαιότερη ροκ μπάντα του πλανήτη.

Επικών, λοιπόν, διαστάσεων encore με πρώτο πρώτο το κομμάτι που έχει γίνει viral προσφάτως στο tik tok, για πολύ συγκεκριμένο λόγο, αφού οι έφηβοι που το έχουν εκτινάξει εκ νέου, αναγνωρίζουν τη depressing ταύτιση που τους χαρίζει απλόχερα και το γεγονός ότι μπορεί ένα τραγούδι, το Let Down, περί ου ο λόγος, που γράφτηκε από κάποιους 30άρηδες 27 χρόνια πριν, να μιλάει μέσα τους ακόμα και σήμερα, αφού τα προβλήματα των εφήβων και των μετεφήβων δεν έχουν διαφοροποιηθεί έκτοτε – ίσως και να έχουν επιδεινωθεί από κάποιες απόψεις. Και φυσικά, επειδή μιλάμε για τους Radiohead, ακόμα και στο encore, υπάρχει χώρος, μετά το αφάνταστα εμπνευσμένο και με αρκούντως ιταλοπρεπή, κατά το ήμισυ, και ταιριαστό για την περίπτωση τίτλο Weird Fishes / Arpeggi, για απρόσμενα “anti-sos” του τύπου (Nice Dream), Present Tense, The Daily Mail, που, ωστόσο, έχουν μια δυναμική μέσα τους που σε χτυπάνε ανηλεώς καθώς ξετυλίγονται από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο της live performance.

Και φυσικά, για το τέλος ο ορισμός του λήμματος «παροξυσμός» στο λεξικό με το Paranoid Android να προκαλεί έκρηξη (μία ακόμα στη βραδιά) και το υπνωτιστικά χορευτικό (ή μήπως χορευτικά υπνωτιστικό;) Everything In Its Right Place να κλείνει τη βραδιά, με τον κόσμο, πλέον πλήρως παραδομένο στις ορέξεις του Thom και του Johnny και όλης της παρέας τους, να συντονίζεται μαζί τους και να δονείται και τη μπάντα στο τέλος να μας αποχαιρετά εν μέσω αποθέωσης και να αποχωρούμε εκστασιασμένοι και με ένα απέραντο αίσθημα τύχης και ευγνωμοσύνης για τη δύναμη και την ποικιλία των συναισθημάτων και της συνολικής εμπειρίας. Για την περαιτέρω ανοργανωσιά και την έλλειψη μεταφορικών μέσων για την επιστροφή στο κέντρο της πόλης δεν θα γράψω, γιατί θέλω να κλείσω αυτό το κείμενο εκστατικά, όπως αξίζει σε αυτό που έζησα.

Θα πω μόνο τούτο: η βραδιά αυτή με έκανε να αντιληφθώ ότι αυτή η μπάντα δικαίως δεν θέλει - και δεν μπορεί να της ζητείται μετ’ επιτάσεως - να παίζει στις συναυλίες της ένα τραγούδι που είναι, αν το καλοσκεφτεί κανείς, και ειδικά συγκρίνοντάς το με τη μετέπειτα εξέλιξή του συγκροτήματος, κάτι σαν ο ορισμός αυτού που αποκαλούμε δημιούργημα ενός “one hit wonder” συγκροτήματος (σίγουρα τέτοιο θα ήταν αν είχε γράψει άλλος το Creep και όχι οι Radiohead), ακόμα κι αν αυτό το τραγούδι είναι αγαπημένο και παραμένει το νούμερο 1 hit single τους (ή ίσως ακριβώς γι’ αυτό...). Γιατί οι Radiohead είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό και είναι πολύ πιο σπουδαίοι από ό,τι απλώς μια κιθαριστική ροκ μπάντα, με ένα μουσικό εύρος τεράστιο, πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο. Ο δε Thom Yorke, για τον δυτικό κόσμο μιλώντας τουλάχιστον, είναι εύκολα, ακόμα κι αν δεν διεκδίκησε τον τίτλο αυτό ποτέ, ο spokesman της γενιάς μας.
Μετά από όλα αυτά, ας μαζευτούμε όλοι μαζί σε ένα κύκλο και ας χορέψουμε τον χορό της βροχής για να έρθουν του χρόνου το καλοκαίρι και στα μέρη μας.

Ακολουθεί το setlist και εδώ βρίσκετε όλη τη συναυλία βιντεοσκοπημένη.

2 + 2 = 5
Airbag
Jigsaw Falling Into Place
All I Need
Ful Stop
Nude
Reckoner
The Bends
Separator
Pyramid Song
You and Whose Army?
Sit Down. Stand Up.
Myxomatosis
No Surprises
Optimistic
There There
Exit Music (for a Film)
Street Spirit (Fade Out)